Senat ustanowił rok 2026 Rokiem Radomskiego Czerwca w 50. rocznicę tych wydarzeń. Protesty robotnicze miały miejsce 25 czerwca i były reakcją na zapowiedzi drastycznych podwyżek cen żywności. Radom był jednym z wielu miejsc w kraju, gdzie wybuchły strajki, ale jedynym, w którym doszło do starć z milicją i siłami Służby Bezpieczeństwa, a uczestnicy protestów poddani zostali brutalnym represjom.

Wydarzenia Radomskiego Czerwca stały się podwaliną do powstania opozycji demokratycznej. Już we wrześniu 1976 r. powstał Komitet Obrony Robotników, a rok później Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela.

20 lat wcześniej, 28 i 29 czerwca 1956 r. doszło do pierwszych masowych protestów robotniczych. Wybuchły one w Poznaniu, gdzie na ulice wyszli robotnicy Zakładów Przemysłu Metalowego im. Józefa Stalina. Przyczyną protestów była trudna sytuacja gospodarcza w Polsce oraz polityka dyrekcji Zakładów wobec pracowników. Podczas strajków władze do stłumienia demonstracji użyły wojska i czołgów. W protestach zginęło 57 osób, a najmłodszą ofiarą był 13-letni Roman Strzałkowski, który zginął od kuli w czasie szturmu robotników na budynek Urzędu Bezpieczeństwa. Na uczestników protestów spadły represje, przeprowadzono kilka pokazowych procesów sądowych.

Poznański Czerwiec stał się katalizatorem zmian – tzw. „odwilży gomułkowskeij”.

Te rocznice upamiętniono w ZSO okolicznościową wystawką. Zachęcamy do zapoznania się z przedstawionymi na niej informacjami, a zainteresowani tą tematyką mogą poszerzyć wiedzę na stronach Instytutu Pamięci Narodowej i Muzeum Historii Polski.

R. Wosiek